Ngừa mảng bám xơ vữa động mạch

Xơ vữa động mạch hoặc sự phát triển của mảng bám trong động mạch làm cho lòng động mạch hẹp dần và có thể dẫn đến các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng như cơn đau tim và đột quỵ. Mảng bám xơ vữa được tạo thành từ chất béo, và hai thủ phạm chính dẫn đến sự hình thành mảng bám xơ vữa là những chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa được tìm thấy trong nhiều loại thực phẩm.

Nguyên nhân gây mảng bám xơ vữa động mạch

Tăng huyết áp: Tăng huyết áp thường không có bất kỳ triệu chứng đặc hiệu báo trước, do đó rất dễ chủ quan, bỏ sót. Kiểm tra huyết áp thường xuyên, nhất là ở người lớn tuổi là điều cần thiết. Khi huyết áp ở mức cao, gây tác động xấu lên thành động mạch làm cho thành động mạch bị hư hỏng và trở nên dễ bị mảng bám xơ vữa.

Đường trong máu cao: Nếu bạn bị đái tháo đường và lượng đường trong máu của bạn không được kiểm soát tốt, bạn cần phải được điều trị. Đường trong máu quá cao có thể làm hỏng thành động mạch và đây có thể là thủ phạm chính gây ra mảng bám xơ vữa động mạch và có thể dẫn đến xơ vữa động mạch.

Tiêu thụ nhiều rượu: Uống nhiều rượu có thể làm hại sức khỏe và có thể làm tăng huyết áp và dẫn đến tăng mức cholesterol xấu trong máu. Hạn chế tiêu thụ rượu hàng ngày để tránh bị xơ vữa động mạch.

Mảng bám gây hẹp lòng động mạch

Thừa cân: Nếu thừa cân, bạn có nhiều khả năng có mức cholesterol cao hơn và có nguy cơ mắc bệnh đái tháo đường và tăng huyết áp. Giảm cân có thể làm giảm đáng kể các nguy cơ này và có thể ngăn ngừa sự hình thành mảng bám xơ vữa trong động mạch.

Thiếu vận động: Lối sống ít vận động, thiếu tập thể dục và ít hoạt động thể chất làm cho bạn có nguy cơ bị thừa cân và phát triển bệnh tăng huyết áp, đái tháo đường và cholesterol cao trong máu. Các yếu tố nguy cơ vừa nêu góp phần gây ra mảng bám xơ vữa trong động mạch và có thể gây ra các biến chứng nghiêm trọng đối với sức khỏe.

Ăn nhiều chất béo bão hòa: Chất béo bão hòa trong chế độ ăn uống là một trong những thủ phạm chính dẫn đến xơ vữa động mạch và gây ra mảng bám xơ vữa tích tụ trong lòng động mạch. Các nguồn chính của chất béo bão hòa là: bơ, các sản phẩm sữa nguyên chất, phô mai, thịt đã xử lý.

Chế độ ăn uống giàu cholesterol: Thịt, trứng, phô mai và các sản phẩm sữa béo là các thực phẩm giàu cholesterol và đây cũng là lý do để hình thành mảng bám xơ vữa.

Hút thuốc lá: Hút thuốc rất có hại cho sức khỏe. Chất nicotin tìm thấy trong thuốc lá có thể làm hỏng lớp niêm mạc động mạch và các động mạch bị tổn thương dễ dàng hình thành mảng bám xơ vữa.

Thực phẩm phòng ngừa mảng bám xơ vữa động mạch

Dưới đây là một số thực phẩm có thể hữu ích để ngăn ngừa, thậm chí loại bỏ sự tích tụ mảng bám xơ vữa động mạch.

Măng tây: Măng tây có chứa chất xơ, vitamin và khoáng chất. Vitamin C, E, K, B1 và B2 có trong măng tây rất hữu ích trong việc duy trì sức khỏe động mạch và có thể giúp ổn định huyết áp. Tốt nhất nên ăn tươi hoặc hấp măng tây.

Trái bơ: Bơ có nhiều chất béo tốt và rất có lợi cho sức khỏe. Nên thêm bơ vào món xà lách, bánh mì hoặc thêm vào nước trái cây, tạo ra vị ngon và chứa đầy chất xơ, vitamin, chất chống ôxy hóa, chất béo tốt và khoáng chất. Bơ có khả năng làm giảm mức cholesterol trong máu đáng kể và cũng làm tăng HDL trong máu. HDL có thể có lợi cho các động mạch và có khả năng loại bỏ các mảng bám xơ vữa đã được hình thành.

Bông cải xanh: Mức vitamin K cao có trong bông cải xanh rất tốt cho việc duy trì các động mạch khỏe mạnh. Bông cải xanh cũng chứa nhiều vitamin và khoáng chất khác và có thể làm giảm mức LDL. Bông cải xanh có nhiều chất xơ và cũng có thể làm giảm huyết áp. Tất cả những yếu tố này là hữu ích trong việc ngăn ngừa hình thành mảng bám xơ vữa và có thể làm giảm nguy cơ phát triển bệnh tim mạch.

Các quả mọng: Những quả mọng này có nhiều các chất chống ôxy hóa. Các chất chống ôxy hóa làm tăng mức “cholesterol tốt” HDL trong máu. Nên sử dụng các quả mọng như một phần của chế độ ăn uống hàng ngày có thể làm giảm nguy cơ xơ vữa động mạch và nhiều bệnh khác.

Cá béo nước lạnh: Cá béo nước lạnh là thực phẩm được biết đến để làm sạch các động mạch. Cá ngừ, cá hồi, cá thu và cá mòi có chứa chất béo tốt và rất hữu ích để giảm viêm và hạn chế mảng bám xơ vữa tích tụ trong các động mạch. Nên ăn cá béo nước lạnh hai lần một tuần để hạn chế xơ vữa động mạch và tăng cường sức khỏe tim mạch.

Các loại hạt: Hạt dẻ, hạt hạnh nhân, hạt hướng dương, quả óc chó là những lựa chọn ăn nhẹ lành mạnh nhất. Các loại hạt này có chứa vitamin E và chất béo không no, giúp giảm tỷ lệ viêm và giảm hình thành mảng bám xơ vữa trong động mạch.

BS. Thanh Hoài

Can thiệp dinh dưỡng đúng cách để trẻ đạt tầm vóc tối ưu khi trưởng thành

 

Tăng trưởng những năm đầu đời có thể ảnh hưởng tới tầm vóc của trẻ khi trưởng thành. Có nghiên cứu chỉ ra rằng bé 3 tuổi, cao 81 cm sẽ chỉ đạt tầm vóc tối đa 1m58. Đối với trẻ thấp còi, nhẹ cân, nếu không can thiệp dinh dưỡng kịp thời thì trẻ khó bắt kịp đà tăng trưởng.

Chiều cao lúc nhỏ ảnh hưởng tầm vóc khi trưởng thành

Phát biểu tại hội thảo về dinh dưỡng nhi khoa tổ chức tại Hà Nội mới đây, Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Gia Khánh - Chủ tịch Hội Nhi khoa Việt Nam dẫn nghiên cứu INCAP Oriente cho thấy, chiều cao lúc 3 tuổi có ảnh hưởng lớn đến tầm vóc khi trưởng thành. Trẻ thấp còi nặng chỉ đạt được chiều cao tối đa 1m58 nếu những giai đoạn sau chăm sóc tốt. Còn trẻ phát triển bình thường, cao 94,5 cm lúc 3 tuổi, khi trưởng thành sẽ có vóc dáng 1m71.

trẻ thấp còi nặng chỉ đạt được chiều cao tối đa 1m58 nếu những giai đoạn sau chăm sóc tốt. Còn trẻ phát triển bình thường, cao 94,5 cm lúc 3 tuổi, khi trưởng thành sẽ có chiều cao khoảng 1m71.

GS.TS Nguyễn Gia Khánh- Chủ tịch Hội Nhi Khoa Việt Nam phát biểu tại hội thảo

Việt Nam hiện vẫn còn tỷ lệ lớn trẻ dưới 5 tuổi bị thấp còi, nhẹ cân. Theo một điều tra của Viện Dinh dưỡng, tại Việt Nam vào năm 2015, cứ 6 trẻ dưới 5 tuổi thì có 1 trẻ thiếu cân (14,1%), 4 trẻ dưới 5 tuổi lại có 1 trẻ bị thấp còi (24,6%)…

Thiếu hụt dinh dưỡng có thể dẫn đến bệnh tật và cản trở đà phát triển của trẻ, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng, suy yếu miễn dịch và giảm khả năng hồi phục khi ốm đau, ảnh hưởng tới tầm vóc của trẻ khi trưởng thành.

Các chuyên gia nhi khoa và dinh dưỡng khuyến cáo trẻ có nguy cơ thiếu dinh dưỡng và các vấn đề tăng trưởng như thấp còi, nhẹ cân, sức đề kháng kém, cần được phát hiện sớm và có giải pháp hợp lý. Can thiệp dinh dưỡng đúng lúc sẽ giúp giải quyết tức thời các tác động của việc thiếu dinh dưỡng; và một chế độ ăn uống lành mạnh, cân bằng có thể cung cấp đủ các chất dinh dưỡng, vitamin và khoáng chất cần thiết giúp trẻ bắt kịp và duy trì đà tăng trưởng.

Hiệu quả của bổ sung dinh dưỡng bằng đường uống đã được chứng minh lâm sàng

Có một số phương pháp can thiệp dinh dưỡng được sử dụng bao gồm tư vấn chế độ ăn uống, tăng cường lựa chọn thực phẩm lành mạnh trong gia đình cũng như bổ sung dinh dưỡng bằng đường uống nếu cần thiết. Dinh dưỡng bổ sung bằng đường uống có các ưu điểm nổi bật: chứa các dưỡng chất đại lượng và vi lượng thiết yếu cho sự tăng trưởng và phát triển; dễ tiêu hóa và hấp thu; chứa protein chất lượng cao…

Theo nghiên cứu INCAP Oriente, chiều cao lúc 3 tuổi có ảnh hưởng lớn đến tầm vóc khi trưởng thành.

Hiệu quả của bổ sung dinh dưỡng bằng được uống đã được các nghiên cứu trên thế giới chứng minh lâm sàng giúp trẻ cải thiện về tình trạng dinh dưỡng và sức khỏe tổng thể, trẻ tăng trưởng về chiều cao và cân nặng, cải thiện miễn dịch, giảm số ngày ốm.

Cụ thể, một số nghiên cứu thực hiện trên thế giới cho thấy trẻ có nguy cơ thiếu dinh dưỡng, trẻ kém ăn, khi được cung cấp dinh dưỡng bổ sung bằng đường uống mỗi ngày, cha mẹ của trẻ được tư vấn việc chuẩn bị bữa ăn thì kết quả là tình trạng dinh dưỡng của trẻ được cải thiện rõ rệt: trẻ ăn ngon miệng hơn chỉ sau 4 tuần; trẻ tăng cân khỏe mạnh sau 8 tuần và chiều cao tăng nhanh sau 12 tuần; tăng cường sức đề kháng, giảm số ngày bệnh sau 16 tuần; và sau 48 tuần, trẻ duy trì tăng trưởng bình thường sau khi đã bắt kịp đà tăng trưởng. Hơn nữa, việc can thiệp dinh dưỡng này còn làm tăng tiêu thụ các loại thức ăn đa dạng hơn, bao gồm hoa quả, rau và các thức ăn giàu protein.

Đối với trẻ em Việt Nam, lợi ích của bổ sung dinh dưỡng bằng đường uống đối với trẻ cũng đã được chứng minh qua nghiên cứu lâm sàng mang tên “Bổ sung dinh dưỡng đường uống cải thiện tăng trưởng thể chất và sự thiếu hụt vi chất ở trẻ thấp còi” (đã được trình bày tại Hội nghị Quốc tế về Dinh dưỡng và Tăng trưởng lần thứ 5 diễn ra vào các ngày 1-3/3/2018 do TS Ninh Thị Nhung (công tác tại Đại học Y Dược Thái Bình) thực hiện tại 3 nhà trẻ của tỉnh.

Dinh dưỡng bổ sung sử dụng trong các nghiên cứu nói trên là PediaSure, một sản phẩm do Abbott Nutrition nghiên cứu và sản xuất, chứa 37 dưỡng chất thiết yếu và nguồn đạm chất lượng cao, được chứng minh lâm sàng giúp tăng trưởng chiều cao, cân nặng rõ rệt và tăng cường sức đề kháng.

TS Francisco Rosales, Giám đốc Y khoa, Abbott Nutrition trình bày về lợi ích của bổ sung dinh dưỡng bằng đường uống đối với tăng trưởng của trẻ

TS Francisco Rosales, Giám đốc Y khoa, Phòng nghiên cứu và phát triển Abbott Nutrition (Hoa Kỳ) cho biết: “Các chứng minh lâm sàng cho thấy việc sử dụng lâu dài thực phẩm bổ sung dinh dưỡng bằng đường uống như PediaSure giúp cải thiện tình trạng dinh dưỡng tổng thể, bổ sung các thiếu hụt về dinh dưỡng ở trẻ có nguy cơ thiếu dinh dưỡng hay trẻ kén chọn ăn uống. Những trẻ em trong các nghiên cứu đã sử dụng PediaSure đều nhanh chóng bắt kịp đà tăng trưởng về cân nặng và chiều cao, cải thiện về khẩu vị và mức độ hoạt động thể chất, giảm số ngày bệnh. Việc sử dụng PediaSure lâu dài không dẫn đến tăng cân quá mức và không ảnh hưởng tới việc hấp thụ các thực phẩm thông thường trong gia đình”.

Bằng việc xem xét các lợi ích đã được chứng minh lâm sàng của bổ sung dinh dưỡng đường uống đối với sự phát triển khỏe mạnh của trẻ, các chuyên gia y tế cũng có thể chăm sóc tốt hơn cho trẻ nằm viện. Các chứng minh khác được chia sẻ tại hội nghị cho thấy việc sử dụng bổ sung dinh dưỡng đường uống đối với bệnh nhân nhi khoa giúp cải thiện kết quả nằm viện cũng như có thể mang đến một phương án hiệu quả về chi phí để cải thiện việc chăm sóc trẻ tại bệnh viện.

Abbott đã hỗ trợ 13 triệu thành viên của Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam và các địa phương phát triển chương trình nuôi con bằng sữa mẹ, bởi đây là nguồn dinh dưỡng tốt nhất cho trẻ nhỏ. Đối với những vùng nông thôn có tỷ lệ trẻ thấp còi cao nhất cả nước (Quảng Trị, Huế và An Giang), Abbott Fund đã hỗ trợ cải thiện dinh dưỡng cho hơn 25.000 trẻ từ năm 2004 đến nay. Chương trình hiện đã mở rộng đến 57 tỉnh thành

Phan Hoàng

Ăn – Uống thế nào có lợi cho sức khoẻ mùa nóng

Nguyên tắc ăn uống trong mùa hè

Chế độ ăn phải lỏng, nhiều nước, vì mùa hè mất nhiều mồ hôi nên cần một chế độ ăn nhiều nước, mềm, vừa dễ tiêu hoá, dễ hấp thu lại cung cấp thêm nước cho cơ thể. Các món nên ăn thường xuyên trong mùa hè: Cháo, súp, sữa, nước ép trái cây…

Chọn loại thức phẩm ít béo, giàu chất đạm, giàu vitamin và khoáng chất như thịt nạc, thịt gà, cá, tôm, đậu đỗ, rau xanh và quả chín.

Khi chế biến món ăn nên hạn chế xào, rán mà nên tăng cường các món ăn hấp, luộc, nấu canh, nên ăn nhạt.

Thực phẩm nên chọn loại tươi, ngon, tránh ăn thực phẩm đã bị ôi thiu.

Nên chia nhỏ bữa ăn trong ngày, tránh ăn quá no, không để bữa ăn cách xa nhau dễ gây tình trạng hạ đường huyết.

Nên ăn nhiều vào bữa sáng, trưa ăn vừa phải, bữa tối không nên ăn quá no, không ăn tối muộn sau 7giờ. Đối với người cao tuổi và trẻ nhỏ nên giữ chế độ ăn từ 4 – 5 bữa trong một ngày, đồng thời khoảng cách giữa các bữa đều nhau và nên thực hiện tương đối đúng giờ. Nếu trong mỗi bữa ăn không ăn được đủ số lượng cần thiết, nhất là loại tinh bột (glucid) thì nên ăn tăng thêm bữa (xen vào giữa các bữa chính), ví dụ như vào khoảng 9 giờ sáng, 4 - 5 giờ chiều.

Những thực phẩm nên và không nên ăn nhiều trong mùa hè

Những thực phẩm nên ăn: Gạo, mỳ, khoai củ, đậu đỗ, hạt sen; thịt nạc, thịt gà, cá, tôm, sữa, đậu phụ; dầu thực vật; rau xanh như mồng tơi, mướp, bầu bí, rau dền, rau muống, dưa chuột, củ đậu; các loại quả chín như dưa hấu, đu đủ, cam, bưởi, chuối, thanh long…

Nên hạn chế ăn thực phẩm chế biến sẵn trong thời tiết nắng nóng.

Những thực phẩm nên hạn chế: Thực phẩm chế biến sẵn như patê, xúc xích, lạp sườn, thịt hộp, thịt xông khói…; các loại nước ngọt có ga, bánh kẹo, socola… sữa đặc có đường; thức ăn nhiều muối mặn như dưa cà muối, mắm tôm, mắm tép; các loại thịt đỏ như thịt bò, thịt chó, trâu, dê, ngựa; các loại phủ tạng như óc, tim, gan, thận...; thức ăn xào rán, thức ăn nhiều mỡ như thịt mỡ, mỡ lợn, mỡ gà, mỡ bò...

Không nên ăn các thức ăn tươi, sống như rau sống, gỏi cá, nem chua, tiết canh, nem chạo...

Hạn chế dùng các loại gia vị như ớt, hạt tiêu, mù tạt.

Và “bí quyết” bổ sung nước

Mùa nào cơ thể cũng cần nước, nhưng mùa hè thì nhu cầu nước tăng hơn do mất nhiều mồ hôi để cơ thể điều hoà nhiệt, chống nóng... Nếu thiếu nước ảnh hưởng đến các hoạt động sống của cơ thể vì tất cả các phản ứng, các quá trình chuyển hoá trong cơ thể đều cần nước. Nước còn giúp đào thải các chất độc hại ra ngoài cơ thể qua nước tiểu, mồ hôi.

Các loại nước ép trái cây tốt cho sức khỏe ngày hè

Nước uống một ngày bao nhiêu là đủ?

Trong điều kiện bình thường, mỗi ngày cơ thể mất đi chừng 2,5 lít nước. Để cho cơ thể hoạt động tốt, cần uống vào một lượng nước từ 1,5 lít đến 2 lít, nghĩa là từ 6 đến 8 ly nước mỗi ngày, mỗi ly khoảng 250 ml. Nhu cầu nước còn lại được cung cấp từ thực phẩm ta ăn vào (nước canh, trái cây, rau tươi...). Nước cần uống nhiều hơn khi bệnh có sốt cao, mất nước, khi thời tiết nóng, đổ mồ hôi nhiều, khi tập thể thao, khi bị nôn hay tiêu chảy...

Tuy nhiên cũng không nên uống quá nhiều nước. Uống nước quá nhu cầu cũng có thể đưa tới tình trạng ngộ độc nước, chẳng hạn khi giảm béo phì theo chế độ giảm ăn và tăng uống nước, thận không kịp bài tiết nước, nước xâm nhập tế bào, làm mất thăng bằng muối khoáng, dẫn đến rối loạn điện giải, các chức năng tế bào bị đình trệ, đưa đến hôn mê và có thể tử vong.

Chúng ta hoàn toàn có thể phòng tránh được nguy cơ bệnh tật do khí hậu nắng nóng gây ra bằng cách sống hợp lý, ăn uống thích hợp và điều độ.

Uống như thế nào?

Sáng ngủ dậy uống 1- 2 ly nước đun sôi để nguội, vừa tỉnh ngủ lại tốt cho cơ thể sau một đêm không được ngụm nước nào. Uống nước vào sáng sớm còn có tác dụng làm sạch đường tiêu hoá, các thức ăn còn dư lại ở dạ dày sẽ được làm sạch. Chỉ 5 phút sau khi uống là nước đã rời khỏi dạ dày, vì vậy chỉ nên uống nước mười phút trước khi ăn hoặc một giờ sau khi ăn chứ không nên uống ngay sau hoặc trong khi ăn, vì uống trong khi ăn sẽ hòa loãng và mau đưa dịch vị dạ dày xuống ruột, khiến cho sự tiêu hóa khó khăn. Hơn nữa vừa uống vừa ăn, ta sẽ nuốt món ăn chưa được nhai kỹ không tốt cho tiêu hoá và hấp thu.

Uống nước nên chia làm nhiều lần trong ngày chứ không nên uống một lần quá nhiều. Ngay cả khi khát nước cũng không nên uống quá nhiều một lúc, tốt nhất là nên uống từ từ từng ngụm một để cho nước có thời gian thấm qua thành ruột vào mạch máu và thỏa mãn nhu cầu khát của một cơ thể bị thiếu nước.

Trong khi vận động, làm việc, cứ khoảng nửa giờ nên uống 100-150ml nước.

Những loại nước nào tốt cho sức khoẻ?

Nước uống có thể là nước máy đun sôi để nguội, nước lọc, nước tinh khiết đóng chai, sữa, nước ép trái cây, nước ép rau củ, nước súp... đều có thể dùng được hàng ngày.

Những loại nước uống tốt nhất cho sức khoẻ đó là:

- Nước trà xanh: Là một loại nước uống thông dụng và cũng dễ tìm trong cuộc sống hàng ngày. Đây là loại nước uống có khả năng chống chọi với các loại bệnh liên quan đến tim mạch và những bệnh lây nhiễm khác.

- Nước ép trái cây tươi: Nước cam, quýt, bưởi, dưa chuột, táo... Khi uống không nên cho thêm đường. Loại nước quả ép này vừa cung cấp nước lại cung cấp các vitamin và khoáng chất cho cơ thể, giúp xóa tan những mệt mỏi, tăng cường chức năng hoạt động của não và làm khỏe mạnh những mạch máu, lưu thông khí huyết.

- Các loại nước ép từ rau củ như: Củ đậu, bí xanh, nước rau má... cũng rất tốt cho cơ thể vừa không sợ bị tăng cân, mà còn có tác dụng giải nhiệt, nhất là trong những ngày hè nóng bức.

- Sữa đậu nành không đường: Cũng là nước uống và thức ăn bổ dưỡng vừa cung cấp nước, cung cấp canxi và các chất dinh dưỡng khác.

- Nước rau luộc: Cũng rất tốt cho cơ thể vì cung cấp các vitamin và khoáng chất.

Uống nước có gas trong mùa hè không có lợi cho sức khỏe

Loại nước uống tốt nhất cho con người là nước sạch tự nhiên có trong rau quả, nước băng tan hoặc nước sạch nhân tạo.

Để đảm bảo sức khoẻ chúng ta nên tự đun sôi nước sạch để nguội uống hàng ngày, nếu uống nước đóng chai thì phải chọn các hãng có uy tín trên thị trường.

Ngoài ra, các nước uống cần phải hạn chế dùng là: Nước khoáng, các loại nước ngọt có ga, các loại nước ép quả công nghiệp, cà phê, nước tăng lực, rượu, bia…

Người bệnh thận có chức năng thải khoáng kém cũng không nên uống nước khoáng vì những chất khoáng dư thừa sẽ tích lũy lại trong người và gây rối loạn nhịp tim, tăng huyết áp, phù...

ThS. BS. Lê Thị Hải

Top 3 thực phẩm tốt nhất để tăng chiều cao

Bạn có biết rằng hầu hết chúng ta không đạt được chiều cao tối đa chúng ta có thể? Do thói quen và hành vi ăn uống nghèo dinh dưỡng làm hạn chế khả năng của cơ thể chúng ta phát triển. Thuốc lá, rượu và thiếu tập thể dục có thể ức chế tăng chiều cao.

Dinh dưỡng hợp lý có thể giúp bạn tăng chiều cao của bạn ngay cả sau khi bạn đã qua tuổi dậy thì. Tăng chiều cao được chi phối chủ yếu do hormone tăng trưởng con người (Human Growth Hormone: HGH). Điều này có nghĩa là bạn nên ăn các loại thực phẩm mà tăng giải phóng hormone tăng trưởng.

Dưới đây là danh sách các thực phẩm tốt nhất để tăng chiều cao:

1. Protein

Protein để tăng chiều cao thường được gọi là thực phẩm thể hình. Chúng bao gồm các axit amin kết hợp với các kích thích tố tăng trưởng và cũng đóng một vai trò rất quan trọng trong việc duy trì phát triển của xương, nội tạng, da, răng và các mô khỏe mạnh. Axit amin cũng là enzyme và kết quả là, kích thích các phản ứng sinh hóa cho hệ tiêu hóa, bài tiết và hô hấp. Thiếu protein có thể là nguồn gốc của các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng như tăng trưởng bất thường, phát triển tinh thần nghèo nàn, làm cho hệ thống miễn dịch của bạn suy yếu.

Protein làm tăng chiều cao, bao gồm:

Bột yến mạch: đây là một protein thực vật giúp làm giảm chất béo, trong khi tăng cơ bắp. 50 gram một ngày sẽ giúp cơ thể bạn phát triển.

Đậu nành: chứa hàm lượng protein rất cao, cao nhất trong tất cả các loại thực phẩm chay. Ăn 50 gam đậu nành để tăng chiều cao bạn.

Sữa: có chứa một hàm lượng canxi là điều cần thiết cho sự tăng trưởng và duy trì xương khỏe mạnh, do đó thúc đẩy chiều cao của bạn.

Trứng: các albumin chứa trong trứng là tất cả các protein. Ăn 3-6 quả trứng sẽ làm tăng chiều cao của bạn.

Thay thế các loại thực phẩm giàu năng lượng với các loại thực phẩm xây dựng cơ thể như trứng và sữa sẽ là một bước tiến quan trọng trong việc tăng chiều cao của bạn.

2. Vitamin

Vitamin là rất cần thiết trong việc giúp sự hấp thu canxi và cùng với phốt pho trong xương. Các chất dinh dưỡng này cần thiết cho sự tăng trưởng và do đó khuyến khích dùng cho trẻ em.

Thiếu vitamin D, làm cho xương yếu, chuột rút ở người lớn, tăng trưởng chậm, chân sưng, sai sự hình thành răng ở trẻ em và phình bụng.

Vitamin A giúp trong việc phát triển của xương và các mô. Vitamin A được tìm thấy trong cải bó xôi, cải bắp, khoai lang, bông cải xanh, bí đỏ, cà rốt.

Vitamin C đóng vai trò ngày càng tăng chiều cao của bạn bằng cách giúp cho sự tăng trưởng của xương khỏe mạnh.

3. Khoáng chất

Cơ thể đòi hỏi nhiều khoáng chất cho sự phát triển quan trọng của xương, tóc, móng, răng, và thần kinh. Chúng rất quan trọng trong việc tăng chiều cao của bạn. Những khoáng chất bao gồm:

Kẽm: giúp trong việc sản xuất các tế bào, sản xuất năng lượng, sự tăng trưởng và sửa chữa các mô. Với tất cả các chức năng này, hiển nhiên rằng kẽm sẽ giúp tăng chiều cao của bạn. Bạn có thể nhận được kẽm từ thịt bò, thịt gà, sữa, các loại hạt và các sản phẩm ngũ cốc nguyên hạt.

Canxi: khoáng chất này được biết đến với vai trò quan trọng của nó trong việc hình thành xương và răng, cân bằng các ion cơ thể. Lượng hàng ngày 800-1.000 mg là lượng khuyến cáo. Canxi được tìm thấy trong thực phẩm như sữa chua, trứng, sữa. Canxi là một trong những loại thực phẩm đã được chứng minh tốt nhất để tăng chiều cao.

Các khoáng sản khác hữu ích cho việc tăng chiều cao của bạn bao gồm magiê, kali, phốt pho và sắt. Tuy nhiên, kết hợp thêm nhiều loại trái cây và rau quả sẽ đảm bảo rằng cơ thể của bạn nhận được tất cả các chất dinh dưỡng có thể cần thiết trong quá trình đạt được chiều cao.

Thực phẩm mà không tập thể dục là không lành mạnh. Tham gia vào các hoạt động sẽ kéo dài xương và cơ bắp, sẽ khuyến khích việc giải phóng các hormone tăng trưởng quan trọng cho tăng chiều cao. Thay vì sử dụng thuốc để tăng chiều cao của bạn, những thực phẩm sẽ làm tăng chiều cao của bạn một cách tự nhiên.

TS.BS. Lê Thanh Hải

(tham khảo Your Body Changing)

Những thực phẩm cho vóc dáng `thướt tha`

Theo quan điểm của đông y, những thực phẩm sau có công dụng điều trị béo phì và giảm cholesterol máu.

Bí đao: vị nhạt tính mát, công hiệu thanh nhiệt lợi tiểu. Thường dùng bí đao giúp loại bỏ chất béo dư thừa và nước, đạt tác dụng giảm béo.

Dưa leo (dưa chuột): vị ngọt tính mát, công hiệu thanh nhiệt, sinh tân, hóa thấp, có thể làm gỏi dưa leo, canh dưa leo.

Đậu xanh: vị ngọt tính mát, công hiệu thanh nhiệt giải thử, lợi tiểu giảm béo, có thể nấu canh đậu xanh.

Khoai môn: chứa nhiều xơ hòa tan, tạo cảm giác no, giảm hấp thu quá nhiều thức ăn.

Thực phẩm giảm cân, trị béo phì

Nấm hương (đông cô): giúp giảm mức quan bình của cholesterol; triglyceride và LDL thấy rõ.

Yến mạch phiến: chứa nhiều xơ thực phẩm, phòng trị xơ vữa động mạch.

Hạt bắp (ngô): chứa nhiều loại vitamin và khoáng tố, có tác dụng giảm cholesterol máu.

Ngoài ra, một vài loại trà cổ truyền cũng giúp bạn đốt cháy mỡ thừa hiệu quả:

Trà xanh: vị đắng tính mát, công hiệu thanh nhiệt sinh tân, lợi tiểu giảm béo, thường dùng giúp đảm bảo dáng vóc thướt tha.

Trà lá sen - vỏ quất: tác dụng giảm mỡ, giảm béo

Vật liệu: quất bì 10g, hà diệp (lá sen) 10g, sơn tra (sao) 3g, mạch nha (sống) 15g, đường trắng 30g.

Cách làm: các vị thuốc tán thô, cùng đường trắng cho vào trong ly, hãm với nước sôi, dùng uống thay trà. Ngày 1 thang.

Trà lá sen - hà thủ ô: chữa béo phì

Vật liệu: hà diệp (lá sen) 15g, hà thủ ô 10g, nữ trinh tử 5g.

Cách làm: các vị thuốc cùng tán thô, cho vào trong ly, hãm với nước sôi, dùng uống thay trà. Ngày 1 thang.

LY.DS. BÀNG CẨM

Thực phẩm giải nhiệt mùa nắng nóng

Trời nóng luôn tạo cho con người cảm giác mệt mỏi, chán ăn. Bên cạnh ăn đủ chất, cần giảm thức ăn giàu năng lượng, nhất là dầu mỡ và đường bột vì tạo nhiều năng lượng làm cơ thể thấy nóng hơn. Thay vào đó, tăng cường ăn hoa quả và uống nhiều nước.

Chọn hoa quả tươi, thành phần có chứa nhiều vitamin C như: dưa hấu, cam, thanh long, táo, cà chua… Ngoài ăn trực tiếp, dùng các loại hoa quả này ép lấy nước uống hoặc làm sinh tố cũng rất tốt. Hạn chế ăn các loại hoa quả có chứa nhiều đường như mít, vải, nhãn, xoài…

Nên thêm chút muối hơi mặn vào nước uống (từ 0,5 - 1g muối ăn/lít nước giải khát). Một người bình thường uống 1,5 lít nước/ngày nhưng vào mùa nóng phải uống gấp hai, ba lần.

Có thể tự chế biến một số loại nước giải khát, nước mát. Ngoài tác dụng giải khát, nước mát còn giúp đưa vào cơ thể một lượng nước có thể giải nhiệt làm bớt nóng nảy, bứt rứt khi nhiệt độ cơ thể lên cao.

Nước mía phòng các chứng bệnh viêm nhiệt, miệng khô họng khát, sốt cao mất nước...

Nên hạn chế dùng các món ăn chứa nhiều dầu mỡ, các món ăn dạng chiên, xào và các món chứa nhiều gia vị có tính cay nóng. Không ăn nhiều các món lên men: cà pháo muối, kim chi, dưa món.

Nên ăn nhiều thức ăn mát, như: các loại rau củ quả giàu kali (rau má, cà chua, mồng tơi, rau đay, diếp cá, xà lách xoong…). Trung bình mỗi ngày một người nên ăn ít nhất 200g trái cây và 300g rau xanh.

Các loại canh chua có nhiều nước, được chế biến đơn giản và có tác dụng làm mát như: canh cua, hến, thịt nạc nấu chua… rất thích hợp cho mùa hè. Ngoài ra còn có rất nhiều các món canh bổ dưỡng, có tác dụng mát phổi như: đậu phụ nấu cùng thịt nạc hoặc tôm khô xay nhuyễn… Khí hậu nóng, thức ăn mau bị ôi thiu, ăn uống phải đảm bảo vệ sinh để tránh những bệnh lây qua đường tiêu hóa.

Buổi tối trước khi ngủ, tránh ăn nhiều thực phẩm thịt, rau vì chúng làm khó ngủ. Uống nhiều nước sẽ làm bàng quang bị căng đầy, phải thường xuyên thức giấc đi tiểu. Tránh uống cà phê và thức uống có gas hoặc hút thuốc lá. Có thể uống trà tim sen để giúp làm mát cơ thể, dễ ngủ.

Tự làm một số đồ ăn, thức uống trị nóng

- Nước ép bí đao: bí đao 500g, gọt vỏ, bỏ ruột, rửa thật sạch, thái miếng, ép lấy nước, cho thêm chút muối, uống 2 - 3 lần trong ngày, có tác dụng chống cảm nắng mụn nhọt, rôm sảy.

- Nước atisô: mua atisô thành phẩm hoặc tươi về nấu lấy nước uống như trà. Bông atisô nấu chín có tác dụng bổ gan, lọc máu, bổ tim, chống độc, lợi tiểu.

- Nước vối: lá vối khô rửa sạch cho vào ấm, cho nước lạnh vào đun đến sôi rồi uống nóng hoặc uống lạnh. Nước vối giải khát, giải nhiệt, có tác dụng lợi tiểu và mát.

- Nước mía: dân gian thường dùng dưới dạng ăn sống, ép hoặc sắc lấy nước uống. Nước mía phòng các chứng bệnh viêm nhiệt, miệng khô họng khát, sốt cao mất nước...

- Thịt bò nấu rau cải: thịt bò 200g; rau cải 400g; thịt bò thái mỏng; rau cải cắt khúc; gừng gọt vỏ, cắt thành miếng, đâm nhuyễn rồi ướp với thịt bò. Cho những thứ trên vào nồi, thêm hai lít nước, tí muối vừa đủ. Nấu với lửa mạnh trong khoảng một giờ, lấy nước dùng lúc còn ấm. Công dụng giải cảm mạo phong hàn, trị đau đầu, đau nhức xương khớp...

- Cháo bạc hà: bạc hà tươi 1kg; gạo tẻ 150g. Bạc hà rửa sạch, chặt khúc. Gạo tẻ vo sạch. Cho bạc hà vào nồi cùng một lít nước, nấu sôi trong một giờ, lọc lấy nước, bỏ bã, cho nước lại vào nồi, đổ gạo tẻ vào nấu đến chín như cháo lỏng. Món này trị chứng da nóng ra nhiều mồ hôi, đau đầu, bụng trướng...

- Đậu xanh nấu bạc hà, kim ngân hoa: đậu xanh 30g; bạc hà tươi 10g, kim ngân hoa 100g, lá tre 10g. Cho bạc hà, kim ngân hoa, lá tre vào nồi cùng hai lít nước, nấu độ một giờ, lọc lấy nước, bỏ xác. Cho đậu xanh cùng nước trên và một ít gạo vào nồi nấu chín, rồi cho vào lượng đường cát vừa đủ để dùng. Món này trị chứng toàn thân đau mỏi, khát nước...

BS NGUYỄN THANH HÀ

Lợi ích sức khỏe của quả mận

Tốt cho tim

Mận chứa nhiều chất chống oxy hóa nên có tác dụng bảo vệ chống lại các gốc tự do. Chúng làm giảm hàm lượng cholesterol xấu và cải thiện sức khỏe tim. Hàm lượng kali cao giúp kiểm soát huyết áp và nhịp tim. Loại quả này cũng giúp ngăn ngừa chứng xơ vữa động mạch. Ngoài ra, nhờ chứa vitamin B6, mận có thể kiểm soát được hàm lượng homocysteine, do đó giúp bảo vệ cơ thể chống đột quỵ.

Chống táo bón

Mận tươi hay mận khô đều chứa nhiều chất xơ giúp cải thiện tiêu hóa. Sorbitol và isatin có mận kích thích sự co bóp của ruột và do đó giúp giảm táo bón.

Tăng tuần hoàn máu

Hàm lượng vitamin C cao trong mận thúc đẩy khả năng hấp thu sắt trong cơ thể. Sắt là một phần thiết yếu và không thể tách rời của các tế bào hồng cầu, giúp sản xuất tế bào máu nhiều hơn nhờ chống thiếu máu và cải thiện lưu thông máu.

Tốt cho xương

Mận khô cung cấp chất polyphenol không chỉ ngăn ngừa mất xương mà còn có thể đảo ngược ảnh hưởng của chứng loãng xương. Điều này làm tăng mức độ các chỉ số về sự hình thành xương như các yếu tố tăng trưởng giống insulin và phosphatase kiềm .Các polyphenol trong mận khô giúp giảm quá trìnhtái hấp thu xương và tăng hoạt tính osteoblast. Hàm lượng kali cao trong mận cũng có lợi cho những người bị loãng xương.

Giảm cholesterol

Mận khô giúp giảm cholesterol một cách tự nhiên. Các chất xơ hòa tan trong nước giúp giảm cholesterol xấu bằng cách cản trở hấp thu cholesterol trong thực phẩm.

Tăng cường miễn dịch

Quả mận chứa chất chống oxy hóa và chống viêm. Chúng bảo vệ tế bào khỏi những tổn thương của gốc tự do. Loại quả này cũng chứa nhiều vitamin C giúp ngăn ngừa các bệnh liên quan đến cảm lạnh và cúm.

Ngăn ngừa ung thư

Mận có thuộc tính chống oxy hóa. Các dưỡng chất thực vật có trong mận giúp ức chế sự phát triển của tế bào ung thư. Beta-carotenes nhắm tớiung thư phổi và ung thư miệng trong khi anthocyanins có thể ngăn ngừa tổn thương oxy hóa từ các gốc tự do.

BS Thu Vân

(Theo Boldsky)

Gỏi rau má trộn thịt bò

Thành phần dinh dưỡng trong 100 gam dịch chiết rau má có: 88,2g nước; 1,8g chất carbohydrate; 3,2g chất đạm protein; 4,5g cellulose; 0,15mg vitamin B1; 3,7mg vitamin C; 2,29mg calcium; 3,1mg sắt; 2mg phospho; 1,3mg β carotene (tiền vitamin A). Có thể thấy hàm lượng dinh dưỡng trong rau má rất đa dạng và bổ dưỡng cho cơ thể. Thứ đồ uống ép từ rau má tươi vì thế rất được ưa chuộng. Ngoài cách chế biến làm đồ uống, rau má còn có thể chế biến thành các món ăn. Sau đây xin giới thiệu cách làm món gỏi rau má trộn thịt bò dễ làm, ngon miệng, thích hợp là món khai vị cho một bữa ăn gia đình cũng như tiệc đãi khách.

Gỏi rau má thịt bò

Nguyên liệu: 2 lạng rau má: 1,5 lạng thịt thăn bò; một củ hành tây nhỏ; 1/3 củ cà rốt; 1 quả chanh, bột gia vị, đường, tỏi, dầu hào, lạc rang.

Thịt bò thái miếng mỏng ướp gia vị, chút đường, dầu hào để 10 phút cho ngấm. Phi thơm hành tỏi với dầu rồi xào với thịt bò. Lưu ý thịt bò chỉ xào vừa chín tới là xúc ra đĩa cho nguội. Rau má rửa sạch, rửa lại lần cuối với nước muối pha loãng rồi để ráo nước. Hành tây thái ngang củ thành lát mỏng thả vào nước lạnh (thả vài viên đá) cho bớt hăng và giữ được độ giòn. Cà rốt xắt thành sợi nhỏ bóp với chút đường. Nước trộn gỏi bao gồm nước cốt chanh, tỏi băm nhỏ, 1/2 thìa cà phê gia vị, 1 thìa đường, trộn đều cho tan. Cho rau má, hành tây, cà rốt vào trong thố, trộn đều với nước cốt đã pha. Sắp hỗn hợp này ra đĩa, phủ thịt bò xào lên trên, rải một lượt lạc rang là hoàn tất món gỏi rau má thịt bò. Lưu ý giữ hình thức này bày đĩa gỏi ra bàn ăn cho đẹp mắt, khi ăn thì trộn đều lên một lần nữa rồi thưởng thức món ăn.

Thanh Hiền

8 thực phẩm giúp bạn thoát khỏi bệnh việm họng, cảm sốt mùa hè

Mỗi khi chuyển mùa hoặc thay đổi thời tiết, bạn lại cảm cúm hoặc đau đầu, rát họng… May mắn thay, bạn có thể tăng cường khả năng miễn dịch của mình mà không cần tốn tiền bổ sung các loại thuốc đắt tiền.

Chỉ cần kết hợp chín thực phẩm dưới đây vào thực đơn hàng tuần, chắc chắn hệ miễn dịch của bạn sẽ được cải thiện.

1. Nấm

Nấm là loại thực phẩm thúc đẩy nhanh quá trình sản sinh và hoạt động của các tế bào máu trắng, điều này giúp chống lại nhiễm trùng và phòng tránh bệnh tật.

Nếu bạn mới bắt đầu ăn chay thường có vấn đề với hệ thống miễn dịch, ăn nhiều nấm sẽ giúp bạn cải thiện hệ miễn dịch trong thời gian dài.

2. Lòng đỏ trứng

Mặc dù lòng đỏ trứng có hàm lượng cholesterol cao, nhưng lại là một nguồn protein, selen và kẽm tuyệt vời và cũng tốt cho người ăn chay. Lòng đỏ trứng đứng đầu bảng đặc tính tăng cường miễn dịch, vì vậy ăn một quả trứng mỗi ngày trong một thời gian sẽ tốt hơn là hại.

Thưởng thức trứng luộc cho bữa ăn sáng hoặc ăn trưa, hoặc thêm chúng vào món trứng tráng ăn tối lành mạnh giúp tăng cường khả năng miễn dịch của bạn.

3. Dưa hấu

Dưa hấu có rất nhiều các vitamin, khoáng chất và chất chống oxy hóa. Hàm lượng lycopene cao giúp giảm viêm đường hô hấp và chống nhiễm trùng.

4. Khoai lang

Khoai lang cũng như rau quả màu cam khác như cà rốt, dưa đỏ, bí ngô, rất giàu vitamin A, là loại đóng một vai trò quan trọng trong việc sản sinh các mô liên kết, là thành phần quan trọng của da. Làn da của bạn khỏe mạnh hơn, sẽ tăng khả năng miễn dịch của bạn.

Có rất nhiều cách để chế biến khoai lang, nên bạn đừng nên sử dụng các loại dầu chiết xuất từ hạt trong khi nấu, điều này không tốt cho sức khỏe.

5. Sữa chua

Sữa chua là một trong những nguồn tốt nhất của chế phẩm sinh học rất tốt cho đường ruột của bạn. Hãy chịu khó tự làm món sữa chua để tăng cường hệ thống miễn dịch của bạn một cách tự nhiên.

6. Rau xanh

Rau bina, cải xoăn, củ cải đường giúp tăng cường folate và vitamin C - hai loại vi chất thúc đẩy mạnh mẽ sự phát triển của hệ miễn dịch. Món salad là cách cung cấp chất chống oxy hóa phong phú cho bữa ăn sáng hoặc bữa trưa. Kết hợp với lòng đỏ trứng luộc là một cách vừa ngon vừa đơn giản để giữ cho hệ thống miễn dịch của bạn luôn khỏe mạnh.

7. Tỏi và hành tây

Bạn không thích tỏi và hành tây, nhưng bạn không thể tưởng tượng những lợi ích sức khỏe tuyệt vời mà hai loại thực phẩm này cung cấp. Tỏi và hành tây không chỉ giúp tăng cường hệ miễn dịch của bạn, mà còn giúp ngăn ngừa các căn bệnh nghiêm trọng như dạ dày, đại trực tràng, ung thư vú và ung thư tuyến tiền liệt.

8. Yến mạch

Yến mạch có chứa beta-glucan, một dạng chất xơ hòa tan có đặc tính kháng khuẩn và tăng cường khả năng loại bỏ vi khuẩn của các tế bào máu trắng. Yến mạch giàu arginine, một axit amin đóng vai trò quan trọng trong việc tăng cường khả năng của hệ thống miễn dịch.

Duy trì một hệ thống miễn dịch khỏe mạnh không phải là việc làm dễ. Bạn nên chú ý ăn đầy đủ và thường xuyên các thực phẩm trên để giúp thúc đẩy hệ miễn dịch của mình.

Mai Hương

(theo Food Amerikanka)

4 món ngon bổ dưỡng cực rẻ

Nhiều bạn trẻ sống tự lập, xa gia đình cũng nhiều khi không biết nên ăn thế nào cho vừa ngon vừa không làm thủng túi tiền vốn còn eo hẹp. Đừng lo, đã có mấy món ngon-bổ-rẻ làm vốn cho các bạn đây. Tùy theo túi tiền, số người ăn mà các bạn phối hợp các món và gia gảm định lượng nhé. Các món sau đây là làm cho gia đình 4 người.

Đậu phụ sốt cà chua

Đừng coi thường món ăn dân dã này. Khi phối hợp nó trong một mâm cơm có những món dầu mỡ, chiên nướng, bạn sẽ thấy nó là nốt giáng hài hòa của bản hòa tấu ẩm thực. Hơn nữa, với giá thành rẻ, món ăn này lại “đắt” ở giá trị dinh dưỡng. Với 4 bìa đậu phụ giá 8k, cà chua và hành giá 2k là đủ nguyên liệu cho món ăn. Đậu phụ cắt miếng vừa ăn đem rán vừa lửa, không non quá cũng không già quá, vừa rám vàng là đạt. Cắt cà chua thành miếng như bổ cau. Phi thơm hành khô với chút dầu rồi bỏ cà chua vào xào mềm. Trút đậu phụ đã rán vào chảo cà chua, cho thêm chút nước, nêm bột gia vị cho vừa miệng, để trên bếp khoảng 5 phút cho đậu phụ ngấm gia vị. Hành lá cắt khúc khoảng 2cm, đầu hành chẻ nhỏ rắc lên trên đậu phụ. Vậy là món ăn đã hoàn tất.

Trứng đúc hành tây

Trứng là thực phẩm bổ dưỡng mà giá thành rẻ. Một tuần mỗi người có thể ăn từ 3-4 quả trứng mà không sợ là quá nhiều. Hành tây có nhiều ích lợi cho sức khỏe như giàu chất chống oxy hóa, chống viêm, giảm nguy cơ ung thư, đường trong máu và cải thiện sức khỏe của xương. Vì thế, món ăn này phù hợp cho mọi lứa tuổi, nhất là phụ nữ và trẻ nhỏ. Chỉ cần 3 quả trứng vịt, 1 củ hành tây, ít rau mùi là đủ cho 4 người. Trứng đập ra bát, dùng đũa hoặc phới đánh tan. Hành tây, rau mùi thái và băm nhỏ, thêm chút gia vị trộn đều với trứng. Bắc chảo lên bếp với dầu ăn, chờ cho dầu nóng lên (chọc đũa vào thấy sủi quanh đũa) thì múc từng muôi trứng vào chảo. Nhiệt độ bếp để vừa phải cho trứng không bị cháy, đủ thời gian cho hành tây chín. Một chảo có thể chứa nhiều hay ít miếng tùy kích thước. Lật miếng trứng rán tới khi vừa chín vàng là được. Rán trứng đúc hành tây theo cách này, miếng vừa ăn, thơm ngon và dễ bày biện đẹp mắt. Hành tây đủ chín, trứng không bị khô hoặc cháy là đạt yêu cầu.

Canh cải nấu thịt băm

Cải xanh 1 mớ, thịt lợn 1 lạng, 1 mẩu gừng tươi. Bạn có thể chọn mua 1 lạng sấn vai hoặc thăn, bỏ bì đem băm nhuyễn. Cải xanh rửa sạch cắt khúc ngắn tầm 1-2cm. Thịt băm cho vào nồi đảo sơ với gia vị rồi cho nước vào nồi nấu đến khi nước sôi, cho cải xanh vào. Khi nước sôi lại, mở vung cho cải xanh không bị biến màu vàng, nêm thêm chút muối tùy theo khẩu vị, để trên bếp nhỏ lửa thêm khoảng 5 phút. Trước khi bắc ra, cho gừng đập nhỏ vào nồi canh và đảo lên rồi múc ra bát.

Cá kìm kho gừng sả

Cá kìm 2 con, bỏ đầu cắt làm 3 khúc. Gừng cạo vỏ cắt lát, sả đập dập chẻ đôi lót xuống đáy nồi. Nếu kho bằng niêu đất càng ngon. Bạn có thể cho vào niêu đất điện kho cá rất phù hợp. Gia vị kho cá gồm nước mắm, vài lát ớt (nếu không ăn được cay thì không cho ớt). Cho đường vào nồi đun, đảo đều tay cho đến khi đường chuyển màu cánh gián thì cho một bát nước vào đun cho tan. Đổ nước đường vừa đun ngập cá, đun đến khi nước rút còn một ít là được.

Cá kìm kho gừng sả.

Thanh Mai

“Nhớ canh rau muống, nhớ cà dầm tương...”

Cho đến bây giờ, nước chấm có nhiều loại: nước mắm, xì dầu, ma-zi... Ấy vậy, tương vẫn là loại nước chấm chủ đạo của người dân quê tôi. Rau muống luộc chấm tương, canh rau lang có thìa tương thì thật là ngon. Quà quê tôi có bánh đúc chấm tương, cái vị riêng không món ăn nào sánh được. Ca dao cổ có viết:

Anh đi anh nhớ quê nhà

Nhớ canh rau muống, nhớ cà dầm tương

Cảnh quê quen thuộc: Chum nước mưa dưới gốc cau, chĩnh tương góc sân bên thềm... tự bao giờ và cho đến ngày nay mặc dù đời sống thị thành có xô đẩy, chen lấn về các làng quê, nhưng làng quê vùng Bắc Bộ vẫn còn lưu giữ nhiều cảnh quen thuộc trên.

Về công cụ để làm tương thì thật đơn giản. Chỉ cần cái chõ để thổi xôi, cái vạc, các chảo để rang đỗ, cái nong, cái nia để ngả xôi, cái cối đá để xay đỗ, cái chĩnh, cái chum để ngả tương.

Thông thường tương là món ăn từ các gia đình làm để phục vụ ăn uống cho gia đình mình. Vì thế, cái chĩnh ngả tương là vừa nhất. Nếu gia đình nào đông con cháu, thì mới phải dùng chum để ngả tương. Chĩnh và chum ngả tương tốt vẫn là chĩnh và chum do các lò gốm ở Thổ Hà, Phủ Lãng (Bắc Ninh). Đấy là đồ gốm được làm bằng đất sét tốt, nung ở lò nung có nhiệt độ cao trên ngàn độ, chín già thành đồ sành. Chĩnh có hình dáng cao, mình thon tròn, còn chum thì thân tròn to, thấp, mập. Chĩnh và chum rất quyết định đến chất lượng của tương.

Về nguyên liệu làm tương cũng rất đơn giản. Đó là đỗ tương, gạo nếp, muối và nước lã.

Đỗ tương, còn tên gọi là đậu tương, đậu nành. Muốn có tương ngon, cần chọn đỗ tương loại ngon, người dân quen gọi là đỗ (đậu) mận. Đậu mận hạt nhỏ, đều, màu vỏ tím nhạt, được trồng rất nhiều ở các làng quê có cánh đồng màu. Nếp đồ xôi ngả tương, cần loại nếp cái hoa vàng, hạt to mẩy. Nước lã ngả tương tốt nhất là dùng nước mưa, họa hoằn có dùng nước giếng khơi. Rất kỵ nước giếng khoan sâu ở vùng đất có vị sắt. Nước có vị sắt, sẽ làm hỏng cả chĩnh tương, chum tương. Riêng với muối làm tương cần muối trắng, không có tạp chất.

Quá trình làm tương như sau:

Đầu tiên là thổi xôi (hoặc gọi là đồ xôi) để làm mốc. Việc thổi xôi làm mốc như thổi xôi trắng để ăn. Song cần thổi khéo, tránh xôi nát quá, hoặc xôi rắn quá. Xôi thổi chín vừa, được dỡ ra, xới rải trên nong hoặc nia với độ dày thường thường hai đốt ngón tay. Nia xôi được để trong nhà thoáng, tránh nắng, nhưng có nhiệt độ vừa phải để xôi lên mốc (lên men). Ngày ngả tương vào tháng sáu, tháng bảy âm lịch là rất thuận. Nhiệt độ trong nhà khoảng trên 30 độ C là rất hợp. Nếu ngày ngả xôi làm mốc chẳng may gặp mưa hoặc ẩm thấp, người ta phải dùng vải màn, bao tải, bẻ lá nhãn, lá ngải để ủ lên trên mặt nia xôi. Làm như vậy, là để giữ nhiệt, thúc nhiệt cho vừa đủ độ xôi lên mốc. Thông thường, ngả xôi qua hai đêm một ngày, xôi lên mốc rất vừa. Hạt xôi trắng, qua thời gian ủ, lên màu hoa hòe, hoa cau là đẹp.

Nia xôi lên màu hoa hòe, hoa cau được ủ tiếp một ngày một đêm, khi đó, hạt xôi lên mốc vàng ươm, là dùng tay đảo xôi mốc cho tơi đều, tãi mỏng, ủ tiếp một ngày một đêm nữa. Người ngả tương có kinh nghiệm, khi vốc xôi mốc bóp tơi, có bay lớp bụi mốc vàng, ấy là có xôi mốc đẹp, để có thể ngả được chĩnh tương ngon.

Kỳ ngả tương nào ít nắng, có khi phải ủ thêm ngày, hoặc có thể phải đốt lửa xung quanh nia xôi để thúc mốc. Gặp thời tiết không thuận như vậy, người ngả tương không có kinh nghiệm, có khi phải đổ cả nia xôi nấu mẻ khác; hoặc nia xôi mốc lên màu xanh đen, phải dùng khăn mặt xoa xôi cho hết mốc đen, ủ chờ lên mốc màu vàng.

Nói thì khó thế, nhưng với kinh nghiệm, người phụ nữ quê tôi ai cũng có tài ngả tương.

Việc thổi xôi ủ mốc khó hơn việc rang đỗ tương. Đỗ tương muốn rang chín đều phải giữ lửa, luôn tay đảo đỗ cho đều. Nếu rang đỗ quá lửa, đỗ cháy, khi ngả tương có màu đen. Rang đỗ non lửa, khi ngả tương có màu nhạt. Rang đỗ chín vừa, khi ngả tương có màu vàng sánh.

Thông thường, rang được mẻ đỗ ngả tương phải mất năm, sáu tiếng đồng hồ. Đỗ rang xong, cho vào cối đá xay tay, xay cho đỗ vỡ dập nhỏ, đoạn sẩy vỏ bỏ đi, lấy đỗ để ngả tương.

Nước để ngả tương thông thường là nước lã. Hầu như không có gia đình nào đun nước sôi để nguội đem làm tương. Nước mưa đem ngả tương là tốt nhất. Trong làng, nhà ai có bể nước mưa, thường được mọi nhà đến xin về ngả tương. Ở thôn Trang Liệt (Đồng Quang, Từ Sơn, Bắc Ninh) ngày trước, có giếng cổng Lé nước rất trong và ngọt, dân làng lân cận thường quang gánh quang thùng đến xin nước về ngả tương.

Nước lã cho vào chum, vào chĩnh, được pha lượng muối vừa phải, đánh tan muối, cho đậu tương đã rang vào, quấy đều. Đổ mốc tương vào, dùng đũa cả quấy đều. Theo kinh nghiệm, tỷ lệ pha trộn như sau: Hai gạo, một đỗ, một muối (tính theo trọng lượng). Muốn có 10 lít tương, cần 3kg gạo nếp thổi xôi, 1,5kg đỗ tương, 1,5kg muối và 11 lít nước 1ã. Sao lại dùng số lít nước nhiều hơn số lít tương cần làm? Vì lý do, khi ngả tương phơi nắng, nước còn bốc hơi. Nếu ủ tương theo công thức này, có được chất tương đậm đặc vừa phải.

Chĩnh tương thường được đặt ở bên hiên nhà, góc sân, nơi buổi sáng có nắng soi vào sớm nhất và trưa đứng nắng vẫn dọi vào, như thế tương chóng chín ngấu. Chĩnh tương khi ngả, buổi sáng thường mở nắp, dùng đũa cả đại quấy đều cho nổi cái tương. Thường thường, phải trên hai chục ngày, chĩnh tương mới chín tới. Khi đó, người ta dùng gáo múc tương, múc ra bát ăn dần. Cái gáo múc tương thường làm bằng mảnh gáo dừa, có cán tre cật. Trước khi múc tương, người ta thường dùng gáo khuấy đều, rồi mới múc.

Việc ngả tương kể ra thì đơn giản vậy, nhưng để ngả được chĩnh tương ngon, là cả một sự phức tạp và đòi hỏi khéo tay. Người ngả khéo, có tương ngọt, ngả vụng, tương chua, nếu làm không đúng trình tự, chĩnh tương nổi đầy hua, không ăn được. Ngày trước, có nơi mê tín, không cho chị em phụ nữ ngày bẩn múc tương, sợ hỏng cả chĩnh tương. Đấy là quan niệm phong kiến, mê tín, không khoa học.

Ngày nay, công nghệ chế biến thực phẩm đã phát triển cao. Tuy vậy, nghề làm tương tạo ra một loại nước chấm riêng, vẫn duy trì và phát triển ở nhiều làng quê. Một thời, đỗ tương khan hiếm, người ta còn dùng ngô thay đỗ, cũng ngả được tương, gọi là tương ngô. Thời chiến tranh phá hoại, việc vận chuyển thực phẩm ra chiến trường khó khăn, đã có sáng kiến làm tương khô, phục vụ ăn uống cũng thuận tiện.

Tương - Món ngon, dân dã.

Tương vẫn là món nước chấm thân quen của người dân Việt Nam. Ca dao cổ có câu “Dưa La, húng Láng, nem Báng, tương Bần, nước mắm Vạn Vân, cá rô Đầm Sét...”. Từ món ăn giản dị ở quê: Rau muống luộc chấm tương, canh rau lang nấu tương, cá rô kho tương... Cho đến món ăn sang trọng ở thành thị: Tái bê chấm tương... Thì ra, tương vẫn là món ăn có vị trí riêng biệt. Vì thế, nghề làm tương vẫn được duy trì, phát triển.

Miền Bắc, có hai nơi chuyên làm tương. Đó là làng Cự Đà (Hà Tây cũ , nay thuộc Hà Nội) và Bần Yên Nhân (Hưng Yên), cả hai nơi, trước Cách mạng Tháng Tám, đều có những chủ hãng lớn sản xuất kinh doanh tương tại Hà Nội.

Làng Bần còn gọi Yên Nhân, hay An Nhân, thuộc xã Văn Phú, huyện Mỹ Văn, Hưng Yên ( nay đã đổi thành thị trấn Bần - Yên Nhân). Từ cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, nghề làm tương đã trở thành nghề thủ công chính của Bần - Yên Nhân. Trong làng, hầu như nhà nào cũng sản xuất tương. Có gia đình, một năm sản xuất hàng chục vạn lít tương. Tương ở đây, một thời đã được đóng vào từng thùng gỗ đóng đai, xuất khẩu đi nước ngoài. Công nghệ mới làm tương có những cải tiến mang màu sắc thương mại: dùng sục điện vào từng ang, từng chum tương, thay cho việc ngả tương nhờ nhiệt độ của nắng mặt trời. Cải tiến này tạo ra năng suất nhanh chóng, song chắc chắn chất lượng ủ theo lối truyền thống vẫn có vị thơm ngọt riêng biệt.

Ngày nay, dọc hai bên phố Bần Yên Nhân, hàng chục nhà hàng bày bán tương với các chai, các can đựng tương bằng nhựa. Việc phục vụ du khách thật tiện lợi. Song không biết có phải hoài cổ không, chứ tôi vẫn thấy tương đựng trong chĩnh sành, trong chai thủy tinh là vẫn có vị ngon hơn.

Vũ Từ Trang

Thực phẩm giúp hạ nhiệt cơ thể

Các loại thực phẩm cay, caffein và rượu, do đang dùng thuốc điều trị một số bệnh khác... cũng là thủ phạm gây tăng nhiệt cơ thể. Tuy nhiên ít người biết là thức ăn cũng có thể thay đổi nhiệt độ cơ thể.

Dưa hấu

Với 90% lượng nước, dưa hấu cung cấp nhiều nước cho cơ thể. Dưa hấu cũng chứa vitamin A và vitamin C, không chứa chất béo, có nhiều lycopene và chất chống ôxy hóa giúp ngăn ngừa bệnh tim mạch và ung thư. Món salad trộn dưa hấu với một ít dầu ô liu và giấm, thêm một ít lá húng tươi tạo hương vị là món ăn lý tưởng trong ngày hè.

Salad dưa hấu là món ăn lý tưởng cho mùa hè.

Dưa vàng

Dưa vàng là lựa chọn tuyệt vời không chỉ bởi chứa nhiều nước mà chúng còn có hàm lượng kali cao và ít calo. Mặc dù chứa ít carbonhydrate, chất béo và protein, nhưng dưa vàng là một lựa chọn tuyệt vời trong chế độ ăn uống để giảm cân. Dưa vàng cũng tốt cho người bị tăng huyết áp, đái tháo đường và rối loạn tim mạch. Chỉ cần dùng dưa vàng hoặc dưa đỏ là đã có một món canh mùa hè hoàn hảo.

Dưa chuột

Hàm lượng nước cao, hương vị tươi, giòn khiến dưa chuột trở thành một loại rau quả tuyệt vời. Dưa chuột có tính lợi tiểu, giúp loại bỏ chất độc ra khỏi cơ thể và giữ cho da và mô khỏe mạnh. Dưa chuột cũng cung cấp cho bạn photpho, vitamin B, kẽm, canxi và các khoáng chất khác. Đơn giản chỉ cần sử dụng dưa chuột thái lát kẹp vào bánh mì hay ăn kèm trong bữa ăn cũng giúp hạ nhiệt độ cơ thể.

Củ cải

Củ cải là một trong những thực phẩm tốt nhất làm giảm nhiệt độ cơ thể vì có lượng nước và vitamin C cao, do đó có tính chống viêm và chống ôxy hóa. Củ cải là một nguồn kali lớn, giúp giảm nguy cơ bị đột quỵ và sỏi thận.

Quả có múi

Bưởi, cam, chanh và các loại trái cây có múi khác có tác dụng tốt giảm nhiệt độ cơ thể. Chúng giúp giữ cho da của bạn khỏe mạnh và bảo vệ chống lại nhiều bệnh tật chủ yếu do sự hiện diện của các dưỡng chất thực vật, như anthocyanins, flavanones, vitamin C và polyphenol. Cam quýt cũng rất tốt cho tiêu hóa và cải thiện khả năng phân hủy thức ăn béo của cơ thể. Một ly nước chanh lạnh vào buổi sáng sẽ giúp làm sạch hệ thống tiêu hóa và hạ nhiệt cơ thể của bạn.

Cà chua

Cà chua có các chất chống ôxy hóa, chất xơ và vitamin. Cà chua giúp tăng cường sự bảo vệ da và tăng khả năng bảo vệ cơ thể khỏi những tia gây hại. Cà chua cũng giúp giảm huyết áp và chống ung thư tuyến tụy và ung thư vú. Cà chua có hàm lượng nước và vitamin C cao và ngăn ngừa mất nước và tăng khả năng miễn dịch. Ăn cà chua 4 lần một tuần, nhất là vào mùa hè, có thể giảm nhiệt cho cơ thể.

Rau bina (Cải bó xôi)

Loại rau lá xanh này có sẵn trong mùa hè, là một trong những loại thực phẩm bổ dưỡng nhất. Loại rau này có lượng calo thấp, giàu vitamin và chất chống ôxy hóa. Một bát rau bina có thể cung cấp đủ nhu cầu vitamin K và A, mangan và folate hằng ngày. Rau bina cũng có thể cung cấp ít nhất 40% nhu cầu mangan của cơ thể. Nó không chỉ giúp ngăn ngừa các bệnh khác nhau và ung thư, mà còn thúc đẩy sức khỏe tim mạch, giúp điều chỉnh huyết áp và nhiệt độ cơ thể trong suốt mùa hè.

Rau bina tốt cho sức khỏe tim mạch, giúp điều chỉnh huyết áp và nhiệt độ cơ thể trong suốt mùa hè.

Đào và mơ

Nếu bạn có nổi mẩn da và đau nhức trên da, rất có thể là do cơ thể quá nóng. Ăn đào hằng ngày để có kali, vitamin B12, vitamin A và các chất dinh dưỡng khác sẽ khắc phục tình trạng của da và điều chỉnh nhiệt độ cơ thể. Mơ cũng là thực phẩm tuyệt vời làm giảm nhiệt độ cơ thể. Một ly nước ép mơ thêm chút mật ong uống thường xuyên để chống khát trong mùa hè.

Rau lá xanh

Rau lá xanh rất giàu vitamin và chất dinh dưỡng quan trọng. Chúng chứa nhiều canxi đóng vai trò quan trọng trong việc giảm nhiệt độ cơ thể. Trong thực tế, canxi làm việc như là tác nhân giúp điều chỉnh nhiệt độ cơ thể của bạn.

Nước dừa

Nước dừa mùi vị ngọt ngào, chứa nhiều đường, vitamin, khoáng chất và chất điện phân, bổ sung và làm cân bằng nước trong cơ thể. Nước dừa có thể trữ trong tủ lạnh và là loại nước uống giải khát lý tưởng giúp hạ nhiệt cơ thể trong mùa hè.

Hạt ngũ cốc

Các loại ngũ cốc nguyên hạt là thức ăn làm giảm nhiệt độ cơ thể chủ yếu do chúng chứa magiê. Magiê giúp thư giãn các cơ và các tế bào thần kinh. Ngũ cốc nguyên hạt cũng cải thiện hấp thu canxi trong cơ thể, do đó giúp duy trì nhiệt độ cơ thể ổn định. Có thể sử dụng hoàn toàn lúa mì nguyên chất hoặc các loại ngũ cốc nguyên hạt khác.

BS. Nguyễn Hải Lê